در ماههای اخیر و بهویژه از نیمه دوم سال ۱۴۰۴، بازار دوربین مدار بسته کابلی در ایران با افزایش قیمتی مواجه شده که برای بسیاری از خریداران غیرمنتظره و حتی شوکآور بوده است. این افزایش قیمت بهحدی محسوس بوده که بخش بزرگی از مصرفکنندگان، از صاحبان مغازه و واحدهای تجاری گرفته تا پروژههای اداری و سازمانی، عملاً قید خرید پکهای کامل دوربین مدار بسته را زدهاند.
بررسی قیمتها نشان میدهد برخی پکهای پرفروش بازار، مانند پکهای ۴ کاناله داهوا، نسبت به ابتدای سال افزایشی بیش از ۱۰۰ درصد را تجربه کردهاند؛ افزایشی که حتی با معیارهای تورمی و نوسانات معمول بازار ایران نیز چندان قابل توجیه نیست. همین موضوع باعث شده این سؤال بهوجود بیاید که ریشه اصلی این گرانی دقیقاً کجاست و چرا بازار دوربین مدار بسته تا این اندازه ملتهب شده است.
آیا تنها مقصر افزایش قیمت، نرخ دلار است؟
در نگاه اول، بسیاری از خریداران افزایش قیمت دلار را عامل اصلی این جهش میدانند. بدون شک، نرخ ارز بر قیمت تمامی تجهیزات وارداتی تأثیرگذار است و دوربین مدار بسته نیز از این قاعده مستثنی نیست. اما واقعیت این است که نرخ دلار از ابتدای سال ۱۴۰۴ تاکنون بهگونهای افزایش پیدا نکرده که بتواند بهتنهایی رشد ۱۰۰ درصدی قیمت برخی پکهای دوربین را توضیح دهد.
در واقع، اگرچه دلار گرانتر شده، اما عامل اصلی که باعث انفجار قیمتها در بازار سیستمهای نظارتی شده، در جایی خارج از مرزهای ایران و حتی خارج از صنعت امنیت تصویری قرار دارد؛ جایی به نام بازار جهانی ذخیرهسازی داده.
نقش کلیدی هوش مصنوعی در گرانی هارد و تجهیزات ذخیرهسازی
بخش عمدهای از هزینه سیستمهای دوربین مدار بسته کابلی، به فضای ذخیرهسازی آنها وابسته است. دوربینها بهصورت شبانهروزی تصویربرداری میکنند و این تصاویر باید روی هارد دیسک ذخیره شود؛ هاردی که امروز به گرانترین قطعه این سیستمها تبدیل شده است.
در بازار جهانی، بهدلیل رشد بیسابقه هوش مصنوعی، تقاضا برای حافظه و ذخیرهسازی داده بهشدت افزایش یافته است. توسعه مدلهای هوش مصنوعی، دیتاسنترهای عظیم، پردازش و تحلیل ویدئویی، یادگیری ماشین و مدلهای زبانی بزرگ، همگی نیازمند حجم بسیار بالایی از ذخیرهسازی هستند. این موضوع باعث شده کارخانههای تولیدکننده هارد دیسک و SSD، بخش اعظم تولید خود را به نیازهای دیتاسنترها و پروژههای AI اختصاص دهند.
طبق گزارشهای منتشرشده در رسانههای معتبری مانند Forbes، TechRadar و Tom’s Hardware، همین افزایش تقاضا باعث کمبود جهانی هارد دیسک شده و قیمتها را بهشکل قابل توجهی بالا برده است. در برخی ظرفیتها، حتی زمان تحویل هاردهای پرظرفیت به چندین ماه یا یک سال افزایش پیدا کرده و تولیدکنندگان اعلام کردهاند که این وضعیت، حداقل در کوتاهمدت، فروکش نخواهد کرد.
اثر مستقیم بحران جهانی هارد بر بازار دوربین مدار بسته ایران
این بحران جهانی، اثر خود را بهسرعت بر بازار ایران گذاشته است. بهعنوان نمونه، هارد ۲ ترابایتی اصلی که در ابتدای سال ۱۴۰۴ قیمتی در حدود ۵ میلیون تومان داشت، امروز با قیمتی نزدیک به ۱۰ تا ۱۲ میلیون تومان معامله میشود. این یعنی بخشی که پیشتر سهم نهچندان بزرگی از هزینه نهایی سیستم دوربین داشت، حالا تبدیل به پرهزینهترین جزء آن شده است.
در حال حاضر، خریدار هنگام تهیه یک پک دوربین مدار بسته، متوجه میشود که بخش قابل توجهی از بودجه او نه صرف خود دوربین، بلکه صرف خرید هارد دیسک میشود. به این موضوع باید افزایش قیمت خود دوربینها، هزینههای واردات، حملونقل و محدودیتهای تأمین کالا را نیز اضافه کرد؛ مجموعه عواملی که خرید پک کامل را برای بسیاری از افراد دشوار یا حتی غیرممکن کرده است.
آیا راهحل جایگزینی برای کاهش هزینه وجود دارد؟
در چنین شرایطی، سؤال مهمی که مطرح میشود این است که آیا میتوان با هزینهای کمتر همچنان از دوربین مدار بسته استفاده کرد یا خیر. پاسخ این سؤال، برخلاف چند سال گذشته، امروز مثبت است.
در سالهای اخیر نسل جدیدی از دوربینهای مداربسته وارد بازار شدهاند که دیگر به کابلکشیهای سنگین، دستگاه DVR یا NVR و هارد دیسکهای گرانقیمت نیاز ندارند. این دوربینها در گذشته نیز وجود داشتند، اما بهدلیل مشکلات نرمافزاری، کیفیت پایین و ناپایداری اتصال، چندان قابل اعتماد نبودند و بیشتر کاربران حرفهای به سراغ آنها نمیرفتند.
ورود برندهای معتبر و تغییر معادلات بازار
امروز شرایط کاملاً متفاوت شده است. برندهای معتبر جهانی مانند داهوا با سری IMOU، وارد این حوزه شدهاند و دوربینهای بیسیم و هوشمند قابل اعتمادی ارائه دادهاند. در کنار آن، برندهای ایرانی مانند اسفیورد، برایتون و سیماران نیز با ارائه محصولات رقابتی، سهم قابل توجهی از بازار را بهدست آوردهاند.
حتی دوربینهای اقتصادی چینی که بیشتر آنها را با نامهایی مثل V380 یا OKAM میشناسیم، نسبت به نسلهای قدیمی خود پیشرفت چشمگیری داشتهاند و در بسیاری از کاربریها پاسخگوی نیاز کاربران هستند.
دوربینهای بیسیم چگونه هزینهها را کاهش میدهند؟
این دوربینها معمولاً از طریق وایفای یا شبکه سیمکارت به اینترنت متصل میشوند و تصاویر را روی کارت حافظه ذخیره میکنند. حذف دستگاه DVR و هارد دیسک چندمیلیونی باعث میشود هزینه نهایی سیستم نظارتی بهشکل محسوسی کاهش پیدا کند، در حالی که قابلیت مشاهده آنلاین تصاویر و حتی ذخیره و بازبینی آنها همچنان حفظ میشود.
به همین دلیل، برای کاربریهایی مانند مغازهها، ویلاها، دفاتر کار کوچک یا پروژههایی که بودجه محدودی دارند، این نوع دوربینها به گزینهای منطقی و مقرونبهصرفه تبدیل شدهاند.
جمعبندی؛ وقتی هوش مصنوعی هزینه امنیت را بالا میبرد
در نهایت باید گفت آنچه امروز باعث گرانی عجیب دوربینهای مدار بسته شده، صرفاً نوسانات داخلی یا افزایش محدود نرخ ارز نیست، بلکه نتیجه مستقیم رشد شتابان هوش مصنوعی و بحران جهانی ذخیرهسازی داده است. تا زمانی که تقاضای AI برای حافظه و هارد دیسک در سطح فعلی باقی بماند، بعید است قیمت سیستمهای کابلی به شرایط گذشته بازگردد. در چنین فضایی، شناخت راهحلهای جایگزین و انتخاب هوشمندانه نوع سیستم نظارتی، میتواند هزینهها را کنترل کرده و همچنان امنیت مورد نیاز را فراهم کند.